С вируслы гепатитны профилактикалау буенча халык өчен методик киңәшләр
С гепатиты нәрсә ул?
Гепатит - бавырның ялкынсынуы, уң кырыйда урнашкан эре орган. Алкоголь куллану, кайбер дарулар кабул итү яки кайбер вируслар белән зарарлану кебек гепатит китереп чыгарырга мөмкин күп факторлар бар.
С гепатиты - С гепатиты вирусы китереп чыгарган авыру. Бу авыруда башлыча бавыр зарарлана, әмма башка мөһим органнар да зарарланырга мөмкин, мәсәлән, бөерләр яки калкансыман биз. Әгәр С гепатиты вирусы белән зарарланганнан соң кеше организмы аны үзлегеннән яки дәвалау барышында җиңә алмаса, һәм вирус 6 айдан артык үрчүен дәвам итсә, димәк, авыру хроник формага күчкән. Хроник гепатит С еш кына, уртача алганда, С гепатиты белән зарарланган 4 кешенең 3сендә барлыкка килә. Һәр дүртенче кешедә авыру үзеннән-үзе уза һәм еш кына кеше бу хакта күп еллар узгач кына белә.
С гепатиты вирусы турында нәрсә белү мөһим?
Вирус - электрон микроскоп ярдәмендә генә күреп була торган иң кечкенә кисәкчә. Вируслар тере күзәнәкләрдә генә үрчи ала. Тере организмнан тыш вируслар гадәттә тиз үлә.
С гепатиты вирусы генетик материалның (рибонуклеин кислотасы, яки РНК) аксым тышчасы һәм өстәмә тышкы тышча белән әйләндереп алынган участогыннан гыйбарәт. Кеше бавыр күзәнәкләрендә (гепатоцитларда) вирус үрчү нәтиҗәсендә аларның функциясе бозыла һәм алар үләргә мөмкин, ә алардан чыккан вируслар яңа һәм яңа күзәнәкләргә зыян китерүен дәвам итә. Вирусны латин хәрефләре HСV белән билгеләү кабул ителгән, Бу Virus белән Hepatitis С гепатиты вирусы дигәнне аңлата.
С гепатиты вирусын ничек йоктырырга?
С гепатиты вирусы зарарланган кешенең канында һәм башка биологик сыеклыкларында күпләп очрый. Инфекция ешрак зарарланган кешенең каны башка кешенең канына яки зарарланган тиресенә (лайлалы тышчаларына) эләккәндә була.
Инъекцияле наркотиклар кулланучыларда С гепатиты вирусы йоктыру куркынычы иң югары. Инфекция медицина манипуляцияләре, татуировкалар, пирсинг, косметологик процедуралар, маникюр яки педикюр үткәргәндә, әгәр бу очракта стериль булмаган энәләр яки башка инструментлар кулланылса, йога ала.
Өй шартларында гаиләнең башка әгъзалары белән бергә уртак бритвлар (балталар белән), маникюр (педикюр) кирәк-яраклар кулланганда йоктырырга мөмкин. Кан кисәкчәләре коралларның өслегендә калырга мөмкин, һәм микротравмалар очрагында вирус ярага эләгеп, авыру китереп чыгарырга мөмкин.
С гепатиты вирусы сирәк очрый, ләкин йөклелек яки бала табу вакытында җенси юл белән һәм зарарланган анадан балага күчә ала.
Инфекцияне профилактикалау өчен нәрсә эшләргә һәм башкаларны ничек йоктырмаска?
1) косметологик процедуралар, шул исәптән татуировкалар, пирсинг үткәрү өчен тиешле хезмәтләр күрсәтүгә кирәкле рөхсәтләре булган, белгечләре эшнең куркынычсыз кагыйдәләрен өйрәнгән һәм стериль инструментлар (бер тапкыр кулланыла торган яки күп тапкыр кулланыла торган) кулланган оешмаларга мөрәҗәгать итәргә.
2) өй шартларында үз бритваларын, маникюр (педикюр) кирәк-яракларын, теш щеткаларын, сөлгеләрен һәм башка гигиена чараларын гына кулланырга һәм аларны гаиләнең башка әгъзалары куллануына юл куймаска.
3) җенси юлны профилактикалау өчен барьерлы саклану чараларын (презервативлар) кулланырга.
4) йөклелекне планлаштырганчы, гаилә парларына С гепатиты вирусын тикшерү киңәш ителә.
Авыру ничек күрсәтелә?
Күпчелек очракта С гепатиты яшерен рәвештә уза. Инфекцияле кеше үзен озак вакыт яхшы хис итә һәм, кагыйдә буларак, аның хәле начарланган чорны әйтә алмый (бу авыруның башлануын күрсәтә алыр иде). Авыруның беренче стадияләрендә кайбер кешеләрдә специфик булмаган симптомнар (көчсезлек, арыганлык, баш авыртулары) билгеләнә, бик сирәк очракта серем төсенең каралануы, тизәкнең төсе бетүе, склераларның (күз аксымнары) сарылануы, тиренең сарылануы һәм тире кычытуы барлыкка килергә мөмкин. Әгәр хроник С гепатиты күп еллар дәвамында ачыкланмаса һәм авыру бавыр циррозы стадиясенә җитсә, бавыр функцияләренең бозылуы белән бәйле җитдирәк симптомнар барлыкка килә: тән авырлыгының кимүе, корсак куышлыгында ирекле сыеклык туплануы (асцит), ашказаны юлы веналарыннан кан китү, баш мие функциясенең бозылуы (энцефалопатия).
С гепатиты нәрсә белән куркыныч?
Авыруның озакка сузылуы вакытында (күп еллар дәвамында түгел) зарарланган кешедә нормаль бавыр тукымасы тоташтыргыч тукыма белән алыштырыла (Бавыр фиброзы). Бу хроник ялкынсыну нәтиҗәсендә сызланган үзгәрешләр. Фиброзның соңгы стадиясе булып бавыр циррозы тора, ул вакытта бавыр тукымасының структурасы бозыла, ә авыр (декомпенсацияләнгән) цирроз вакытында орган функциясе зыян күрә. Кайбер пациентларда бавыр циррозы фонында яман шеш барлыкка килергә мөмкин (гепатоцеллюляр карцинома), шуңа күрә хроник С гепатиты булган барлык кешеләргә табибта күзәтелү һәм даими рәвештә кирәкле тикшеренүләр узу мөһим.
Кайбер пациентларда бавырдан тыш хроник С гепатиты бөер, тире, калкансыман биз авырулары, кан системасындагы бозылулар рәвешендә барлыкка килә.
Авыруны ничек ачыкларга?
С гепатитын шартлы рәвештә 3 төркемгә бүлеп була торган махсус тикшеренүләр комплексы ярдәмендә генә ачыклап була:
1) хәзерге вакытта вирус йоктыруны күрсәтүче кан анализлары
яки элек кичергән гепатит С;
2) бавыр ялкынсынуын, шулай ук бавыр функциясен чагылдырган кан анализлары;
3) бавырның зурлыгын, аның тукымасының һәм корсак куышлыгының башка органнарының торышын бәяләргә ярдәм итүче тикшеренүләр (УЗИ һәм башка инструменталь тикшеренүләр).
Төп әһәмият беренче төркемгә карый. Бу беренче чиратта организмда вирус барлыкка килүгә җавап итеп ясалган антитәнчекләр өчен тестлар. Антитәнчекләрне билгеләү өчен ешрак anti-приставкасы кулланыла. Бу бөтенләй шулай: Анти-ХСВ. Антителалар ике класста була IgG һәм IgM (Ig – immunoglobulin – иммуноглобулин бу антитәнчекләрнең латинча исеме). Антитәнчекләрнең төп классы булып аnti-HCV IgG тора, алар кискен һәм хроник С гепатиты булганда да барлыкка килә. Аnti-HCV IgG анализы (кайвакыт аnti-HCV гына күрсәтелә) барлык пациентларда С гепатиты бармы-юкмы икәнен тикшерергә теләгәндә үткәрелә.бу антитәнчекләр шулай ук элек С гепатиты белән авырып, үз-үзләреннән савыккан яки махсус вирусларга каршы препаратлар куллану нәтиҗәсендә савыккан кешеләрдә дә очрый. Шуңа күрә, әгәр кешедә аnti-HCV анализының уңай нәтиҗәсе булса, бу С гепатиты диагнозын билгеләү өчен җитәрлек түгел. комплекслы тикшерү кирәк, ул гепатит С вирусының РНК-сында яки гепатит С вирусының core-антигенында кан анализын кертергә тиеш. С гепатиты вирусының РНК-сында сыйфатлы һәм санлы анализлар бар.позитив сыйфатлы анализ кеше организмында вирус булуын күрсәтә һәм авыруны раслау өчен кулланыла. Сан анализы вирусның кандагы концентрациясен билгеләргә мөмкинлек бирә һәм кайбер пациентларга вируска каршы терапия билгеләгәнче үткәрелә.
С гепатиты вирусы йоктыруда яки вируска антитәнчекләр табуда шикләнелгәндә нәрсә эшләргә?
Әгәр С гепатиты вирусы белән зарарлануга нигезле шикләр бар икән, шулай ук лаборатория тикшеренүе нәтиҗәсендә С гепатиты вирусына яки С гепатиты вирусының рнк-сына антитәнчекләр табылса, шунда ук медицина оешмасына мөрәҗәгать итәргә кирәк. Табиб алга таба тикшерү һәм дәвалау кирәклеге турында билгеләмә.
Хроник С гепатитын дәвалап буламы?
Гепатит С инде күп еллар дәвалана торган авыру булып тора! Махсус антивирус препаратлары курсын кабул итү кеше организмынан вирусны тулысынча бетерүгә (элиминациягә) һәм С гепатитыннан савыгуга китерә.күпчелек пациентларга хәзерге вакытта 23 ай дәвамында таблеткалы препаратлар кабул итү билгеләнергә мөмкин. Ләкин шуны истә тоту мөһим: С гепатитын дәвалауның күп үзенчәлекләре бар, шуңа күрә препаратларны табиб кына язарга тиеш. С гепатитыннан савыккан кеше башка кешеләрне йоктыра алмый. Кеше гепатит С вирусы белән зарарланган булса, тагын нәрсә белү мөһим?
С гепатиты вирусы кул кысышу, кочаклашу, савыт-саба һәм ашханә приборларын, гомуми карават киемнәрен, үбешүләр (тире һәм лайлалы тышчалар зарарланмаган очракта) вакытында йога алмый.
-Әгәр дә гаилә әгъзаларының һәм/яки бергә яшәүче кешеләрнең берәрсендә гепатит С вирусына (аnti-HCV) яки гепатит С вирусының РНК-сына антитәнчекләр табылса, инфекция йоктыру куркынычы булган барлык башка кешеләргә вирус антитәнчекләренә (anti – HCV) һәм гепатит С вирусының РНК-сына анализны инфекция ачыкланганнан соң һәм аннан соң тапшырырга кирәк бер тапкыр 30 календарь көннән соң, аннан соң елына 1 тапкырдан да сирәгрәк яки С вируслы гепатиты белән авыручы аерылганнан яки савыкканнан соң 6 айдан соң.
- С гепатиты вирусының РНК-сына кан анализын аналардан гепатит вирусы белән зарарланган 4-6 айлык барлык балаларга да үткәрергә кирәк.
- Гаиләдә тотрыклы моногам мөнәсәбәтләр булганда гепатит С вирусы йоктыру куркынычы Түбән. Ләкин инфекцияне тулысынча бетерү өчен презерватив куллану тәкъдим ителә.
- Гепатит С вирусын анадан балага тапшыру мөмкин, ләкин бу бик сирәк. С гепатиты вирусы яралгы үсешенә йогынты ясамаган. С гепатиты вирусы белән зарарлану бала табу ысулына тәэсир итми (табигый һәм ясалма бала табу да мөмкин). С гепатиты булганда имезү рөхсәт ителә.
- Гепатит вирусы белән зарарлану турында тикшерү һәм дәвалау өчен мөрәҗәгать иткән барлык табибларга хәбәр итәргә кирәк.
- Гепатит вирусы белән зарарланган һәркемгә алкогольне тулысынча чыгарырга кирәк, чөнки аны куллану бавырга тизрәк зыян китерергә ярдәм итә.
- Хроник С гепатиты һәм бавырның нормаль функциясе булганда, туклануга махсус киңәшләр юк. Махсус диета с гепатитының соң стадиясендә, бавыр циррозы ачыкланганда гына кирәк.