Татарстан Республикасы Президентының Татарстан Республикасы Дәүләт Советына Юлламасы

Хөрмәтле Дәүләт Советы депутатлары, хөрмәтле ватандашлар!

Хөрмәтле татарстанлылар!

Бүген барган икътисадый һәм сәяси үзгәрешләр шартларында икътисадны ныгыту һәм халыкның тормыш хәлен яхшырту безнең өчен аеруча зур әһәмият ала.

2012 ел Татарстан өчен тулаем уңышлы бара. Дөньядагы шөбһәле процессларга да карамастан, без бу елны 5 проценттан артык тотрыклы үсеш белән тәмамлауны планлаштырабыз.

Республиканың уңышы һәрвакыт икътисадый күрсәткечләр белән генә түгел, социаль үсешнең югары дәрәҗәсе, иҗтимагый-сәяси тотрыклылык белән дә бәяләнеп килә.

Хәзер безнең алда производствоны модернизацияләү һәм хезмәт җитештерүчәнлеген күтәрү, икътисадый үсешнең яңа баскычына ирешү бурычы тора. Мәгарифне һәм сәламәтлек саклауны сизелерлек яхшырту нигезендә тормышның сыйфаты буенча конкуренциягә сәләтле булырга кирәк.

* * *

Узган чор җәмәгатьчелекнең активлыгы, мөһим сәяси вакыйгалар белән истә калды.

Татарстан Конституциясенең егерме еллыгы Төп законның тарихи әһәмиятен, республикабызның хәзерге дәүләтчелеген формалаштыруда аның ролен басым ясап күрсәтте. Алдынгы төбәкләрнең берсе буларак, Татарстан бүген Россия Федерациясен ныгытуга һәм үстерүгә саллы өлеш кертә. Россия Федерациясе дәүләт хакимияте органнары һәм Татарстан Республикасы дәүләт хакимияте органнары арасында шартнамәчел мөнәсәбәтләр моңа зур этәргеч бирде.

2011-2012 еллардагы федераль сайлау циклы йомгаклары татарстанлыларның зур күпчелеге илебез җитәкчелеге сәясәтен хуплавын һәм республикада барган үзгәрешләрне уңай бәяләвен күрсәтте.

Россия Федерациясенең байтак төбәкләрендә ризасызлык күзәтелсә дә, Татарстан Республикасында күпчелек гражданнар җитди социаль-икътисадый һәм сәяси проблемаларның урамда хәл ителмәвен яхшы аңлый. Безгә мондый социаль карашларны хупларга кирәк.

* * *

Республиканың иҗтимагый-сәяси үсешенә илдә бара торган сәяси реформа зур йогынты ясый.

Сәяси партияләр спектры киңәя, аларның җәмәгать тормышында катнашуы арта бара. Демократик процедураларның роле үсә, аларга һаман саен күбрәк гражданнар җәлеп ителә. Гамәлдә яңа сәяси чынбарлык формалаша.

Болар барысы да конструктив сәяси көчләрнең, дәүләт хакимияте һәм җирле үзидарә органнарының, җәмәгать берләшмәләре һәм массакүләм мәгълүмат чараларының нәтиҗәле эшләве өчен стимул булырга тиеш.

Шул ук вакытта республикада социаль-сәяси тотрылылыкны саклау иң мөһим бурычыбыз булып тора.

Иҗтимагый үзгәрешләргә сизгер мөнәсәбәттә булырга, кыю инициативалар белән чыгарга, халыкның барлык төркемнәре белән тигез хокуклы диалог алып барырга кирәк.

Җәмгыять өчен әһәмиятле проблемаларны хәл иткәндә республика халкы мәнфәгатьләрен күздә тоту принципиаль әһәмият ала.

* * *

Сәяси үзгәрешләр граждан җәмгыяте институтларының роле үсә баруны, алар эшчәнлегенең реаль эчтәлеген һәм аларга эшлекле ярдәм итү чараларын билгели. Республиканың әле генә узган беренче коммерциячел булмаган оешмалар форумы аларның ныгый барган потенциалын күрсәтте.

Республика законнарын үзгәртү иҗтимагый хәрәкәтнең төп координацияләү үзәге - Татарстанның Иҗтимагый палатасы ролен күтәрергә ярдәм итәргә тиеш.

Гражданнарны республикабыз үсеше мәсьәләләрен хәл итүдә катнашуга тартуның нәтиҗәле механизмын булдыру максатларында ведомстволар һәм территорияләр Иҗтимагый советлары эшчәнлеген, социаль яктан әһәмиятле проектларны хуплауның грант рәвешләрен үстерергә кирәк.

Мәгълүмат киңлекләрендә сизелерлек үзгәрешләр бара. «Традицион» массакүләм мәгълүмат чараларына җитди конкурент һәм йогынтылы иҗтимагый көч буларак, электрон ресурслар һәм социаль челтәрләр барлыкка килде.

Безгә барыбызга да яңа шартларда эшләргә өйрәнергә кирәк. Шул ук вакытта социаль җаваплылык массакүләм мәгълүмат чараларының җитәкчеләренә, журналистлар корпусына төшә, аларның һөнәри һәм гражданлык позициясе әлеге мәгълүмат ташкынында кыйбла булырга тиеш.

* * *

Әлеге шартларда яшьләрнең социаль роле, аларның дөньяга карашы һәм омтылышлары дәүләтнең һәм җәмгыятьнең өстенлекле мәсьәләсе буларак куела. Дәүләт яшьләр сәясәте бу бурычны комплекслы хәл итәргә тиеш.

Егет-кызларыбызны яшьтән үк социальләштерү механизмнарын үстерергә, аларның көч-куәтен ачарга һәм иҗади юлга юнәлтергә кирәк. Бу эштә Татарстан Республикасы балалары һәм яшьләренең интеллектуаль-иҗади потенциалын гамәлгә ашыру концепциясе нигезләмәләрен тормышка ашыруның программ чаралары мөһим адым булырга тиеш.

* * *

Тарихи-мәдәни мирас елында без матди һәм рухи мәдәният ядкәрләрен саклап калу өчен байтак эш башкардык. Яңа музей комплекслары һәм торгызылган объектлар мөһим мәдәни һәм мәгърифәти үзәкләр булыр.

Тарихыбызга сакчыл карашны нинди дә булса бер акция яисә программа кысаларында формалаштырып булмавын билгеләп үтәргә кирәк. Бу бурыч - мәңгелек.

Без республикабызда яшәүче барлык халыкларның гореф-гадәтләрен хөрмәт итәбез. Хәзерге заман мәдәнияте күпкырлы. Нәкъ шуңа да кеше мөнәсәбәтләренең гомуми культурасын, милләтара аралашу осталыгын, сәяси культураны күтәрү мәсьәләсен алга куярга кирәк.

Милләтара һәм конфессияара мөнәсәбәтләрнең уңай торышы, төрле этник төркемнәр һәм дин тотучылар вәкилләренең үзара тату хезмәттәшлек рухы, һичшиксез, безнең казанышыбыз булды һәм шулай булып кала да.

Идел Болгарстанының Ислам динен кабул итүенә, Казан Мәрьям Ана Иконасын данлауга багышланган чаралар, мәдәни ядкәрләрне торгызу буенча киң колачлы эшчәнлек безнең бай мирасыбызга ихтирамлы карашны һәм Россия Федерациясе мәдәниятен, рухи байлыкларын саклауга һәм үстерүгә сизелерлек өлеш кертүне басым ясап күрсәтә.

Дини даирәләр, барыннан да бигрәк, безнең үзәкләштерелгән дини оешмаларның - Татарстан Республикасы мөселманнары Диния Нәзарәте һәм Рус православие чиркәве Татарстан метрополиясенең традицион рухи-әхлакый кыйммәтләрне пропагандалау буенча эше аеруча актуальлек ала.

Шул ук вакытта мөселман дини эшлеклеләренә каршы террорлык актлары республикабызда тынычлыкны һәм татулыкны саклауга җитди сынау булды. Безнең мондый вакыйгаларга әзер булмавыбыз күренде. Татарстанда тынычлык һәм татулыкны тотрыксызландыручы радикаль дини агымнарның арта баруына юл куярга ярамый.

«Вөҗдан иреге турында һәм дини берләшмәләр хакында» Татарстан Республикасы Законына кертелгән үзгәрешләргә таянып, республиканың дәүләт һәм муниципаль органнары, хокук саклау структуралары, мөселманнарның Диния нәзарәте чит идеология үтеп керүгә киртә куярга тиеш.

Җәмгыять дини һәм милли экстремизмның теләсә нинди чагылышларына түзеп тормаска тиеш.

Рухи яңарыш дәүләтнең һәм җәмгыятьнең барлык сәламәт көчләрен туплауны, безнең ата-бабаларыбыз гореф-гадәтләренә һәм мирасына йөз тотуны таләп итүче, күпкә катлаулы, вакыт-вакыт каршылыклы процесс булып чыкты. Хакимият органнарында әлеге мәсьәләләр белән үз эшенең осталары шөгыльләнергә тиеш.

Һөнәри дини белем бирүне сыйфат ягыннан яңартуга, вөҗдан иреге кебек нәзакәтле өлкәдә вәзгыять өчен шәхси җаваплылыкның югары торуын аңлаучы рухани кадрлар әзерләүгә булышырга кирәк.

Мәктәпләрдә «Дини мәдәният һәм дөньяви этика нигезләре» белем бирү курсын гамәлгә ашыру бик җитди игътибар таләп итә. Без аңлату эшен мәктәп яшеннән үк бик белеп алып барырга тиешбез.

Милли сәясәткә килгәндә, монда үзгәртергә ярамаган принципиаль мәсьәләләр бар. Сүз, барыннан да элек, дәүләтнең икетеллелеге, шулай ук рус һәм татар телләрен мәҗбүри өйрәнү турында бара. Бу - милләтләр арасындагы мөнәсәбәтләрнең үзара ихтирамга корылуы һәм республикада тотрыклылыкны саклау нигезе.

Шул ук вакытта радикаль карашлы милли оешмаларның аерым вәкилләре рус һәм татар телләрен өйрәнүне бәхәс үзәгенә әверелдерергә маташалар.

Без балаларны милләтенә карап бүлүчеләр провокациясенә бирелергә тиеш түгел, аларның эшчәнлеге вәзгыятьне катлауландыруга китерә.

Без - күпмилләтле бердәм ил яклы. Бу эштә Татарстан халыклары ассамблеясенә аерым роль бирелә. Яңа ачылган Халыклар дуслыгы йорты милли-мәдәни берләшмәләр эшчәнлеген үстерүгә этәргеч бирәчәк.

Милләтара һәм конфессияара тынычлыкны һәм татулыкны саклау безнең омтылыш кына түгел, ил җитәкчелегенең ныклы позициясе дә. Күптән түгел Болгарда булганда Владимир Владимирович Путин әйткәнчә, «безнең кешеләр Россия җәмгыятен таркатырга, дини бүленеш буенча милли фатирларга ташып куярга һәм шуның белән Россияне зәгыйфьләндерергә, уртак йортыбызны җимерергә мөмкинлек бирмәсләр».

Хөрмәтле депутатлар!

Республикабызның конкурентлыкка сәләтен күтәрүгә, аны үстерүнең инновацияле моделен булдыруга халыкара һәм тышкы икътисадый хезмәттәшлек җитди этәргеч бирә.

Татарстан республикабызга алдынгы технологияләр җәлеп итүгә, сәнәгатьне модернизацияләүне тизләтүгә, инновацион һәм кадрлар потенциалын үстерүгә, Татарстан компанияләренең тышкы базарлардагы позициясен ныгытуга йөз тота.

Соңгы елда Казанда дистәләрчә эре халыкара, шул исәптән Россиядә АТЭС форумы кысаларындагы чаралар уздырылды.

Татарстанга Австриядән, Азәрбайҗаннан, Әрмәнстаннан, Кытайдан, Ислам Хезмәттәшлеге оешмасыннан һәм башка илләрдән дәрәҗәле делегацияләр, чит дәүләтләрнең Россиядәге илчеләре килде.

Моның нәтиҗәсе буларак, республикага чит илләрнең турыдан-туры инвестицияләре һәм яңа технологияләр керү артты. Дөньядагы әйдәп баручы компанияләр - Форд, Даймлер, 3 М (Өч Эм), Роквул, Эр Ликид һәм башкалар белән багланышлар урнаштырыла һәм үстерелә.

Чит ил дәүләтләре Казанда ачкан дипломатик вәкиллекләр саны арта. Берләштерелгән виза үзәге эшли, Казанны дөньяның башка шәһәрләре белән тоташтыручы яңадан-яңа авиарейслар ачыла. Бу юнәлештәге тырышлыкны тагын да үстерү зарур. Халыкара «Казан» аэропортын тулысынча реконструкцияләү дә моңа этәргеч бирәчәк.

Чит төбәкләрдә яшәгән милләттәшләребез белән мөнәсәбәтләр киңәя һәм ныгый. Зур җаваплылык белән чираттагы Бөтендөнья татар конгрессы корылтаена әзерлек бара.

Агымдагы елның июнь аенда татар дөньясы «ТНВ-Планета» каналын карый башлады. Милли каналны тагын да камилләштерү һәм киңәйтү өстендә эшләүне дәвам итәргә кирәк.

Киләсе елның 1 гыйнварыннан, татар телен өйрәнергә теләгән һәрбер кеше өчен «Ана теле» онлайн-мәктәбе эшли башлаячак.

Каюм Насыйри әйткәнчә, һәрбер укымышлы кеше ике телне белә, беренчесен аңа әнисе өйрәтә.

Безгә төбәкара хезмәттәшлек өлкәсендә җентеклерәк эшләргә кирәк. Бүген Татарстан Республикасының Россия Федерациясендәге 66 субъект белән килешүләре һәм шартнамәләре бар. Ләкин министрлыклар, ведомстволар һәм предприятиеләр әлеге зур мөмкинлекләрдән җитәрлек файдаланмыйлар әле.

Хөрмәтле депутатлар!

Республикабызның конкуренциягә сәләтен әйдәп баручы предприятиеләребез билгели.

Республиканың нефть-газ-химия комплексы үсештә. Татарстан икътисадының флагманы - «Татнефть» тотрыклы рәвештә югары күрсәткечләргә ирешә, алар нигезендә нефть чыгаруның иң заманча технологияләре ята.

Углеводород чималын максималь эшкәртүгә юнәлтелгән киң колачлы проектларны гамәлгә ашыру республиканың конкуренциягә сәләтен тагын да күтәрүгә этәргеч бирәчәк. Болар - ТАНЕКО, Аммоний, Түбән Кама нефтехимның елга 1 млн.тонна этилен җитештерү заводы төзелеше һәм авыр калдыкларны тирәнтен эшкәртү буенча ТАИФ-НК комплексы. Газпром Трансгаз Казан компаниясе нефть химиясе һәм энергетика комплексы предприятиеләренең уңышлы эшләвен тәэмин итә.

Татарстанның үсешенә КАМАЗ зур өлеш кертә. Аның республикада «Автомобиль сәнәгате конструкцияләрен һәм технологияләрен модельләштерү» тармак инжиниринг үзәген булдыру турындагы инициативасы Россия Федерациясе Президенты тарафыннан хупланды. Әлеге үзәкне ачу автомобильләр төзелеше комплексын автомобиль техникасының яңа үрнәкләрен эшләү һәм дөнья дәрәҗәсендәге персонал әзерләү өчен кирәкле заманча инфраструктура белән тәэмин итәчәк.

Татарстан территориясендә инжиниринг һәм маркетинг үзәкләрен формалаштыру, шул исәптән Россиянең башка төбәкләреннән һәм чит илләрдән югары класслы белгечләр җәлеп итү программасын эшләүне мөһим дип саныйм.

«Алабуга» махсус икътисадый зонасы уңышлы үсә. Аның территориясендә инде 31 компания теркәлгән. Алдан белдерелгән инвестицияләр күләме өч млрд. АКШ долларыннан артып китте инде.

Махсус зонада әһәмиятле проектларның берсе «Форд Соллерс» уртак предприятиесе автомобиль комплексы булырга тиеш.

Алдагы 10 елда Кама аръягы зонасы республика икътисадының төп үсеш ноктасы итеп билгеләнде. Яңа производстволар төзү, булганнарын модернизацияләү, югары квалификацияле эш урыннары булдыру инженерлык һәм социаль инфраструктураны алдан ук формалаштыруны таләп итә. Әлеге бурычны үтәүгә ил Хөкүмәте хуплавын алган Кама инновация территориаль-производство кластерын үстерү программасы юнәлтелә. Моннан соңгы адым - аның проектларын федераль программаларга кертү.

Горький исемендәге заводның перспективасы зур. Киң сорауга ия яңа категория суднолар төзи башлау киләчәккә дә яхшы запас булдыра. Базарларда озак вакытлы перспективада ныгып урнашу бурычы тора.

Казан вертолет заводында яңа модельләр җитештерелә башлый.

Россия Хөкүмәте Рәисе Дмитрий Анатольевич Медведев С.П.Горбунов исемендәге Казан авиация производство берләшмәсендә АН-70 очкычы җитештерү проектын хуплады.

Шулай да оборона-сәнәгать комплексы предприятиеләренә һәм республика Хөкүмәтенә Россия Саклану министрлыгы һәм саклану-сәнәгать комплексы корпорацияләре белән эшкә җигелмәгән куәтләрне куллану һәм югары технологияле продукция төрләрен киңәйтү буенча эшне көчәйтергә кирәк әле.

Россиянең Бөтендөнья сәүдә оешмасына керүе белән бәйле рәвештә, Министрлар Кабинетына Татарстан предприятиеләренә һәм оешмаларына мәгълүмат һәм консультация бирү эшен активлаштырырга кирәк.

Республикада булдырылган инновацияләр инфраструктурасы да икътисадый үсешкә этәргеч бирә. Аны үстерү республика икътисадының яңа йөзен билгели.

Инновацияләрне үз итүчеләрнең киләчәктә дә тотрыклы үсеш мөмкинлекләре күбрәк булачагына ышанам!

«Роснано» һәм Татарстан Республикасының тиздән «Идея» технопаркы һәм «Химград» технополисы базасында җибәреләчәк уртак предприятиесе булган Химия һәм формация өлкәсендәге нанотехнологияләр үзәге милли дәрәҗәдә әһәмияткә ия инновация проекты булып тора. Шулай ук «Химград» технополисы территориясендә Кластер үсеш үзәге эшен башлап җибәрде.

Республикада моннан ике ел элек кенә ИТ-парк төзелгән иде. Хәзер ул Россия инновация картасында күркәм объектка әверелде.

Күптән түгел Чаллы шәһәрендә ИТ-паркның икенче мәйданчыгы ачылды. Ул Кама төбәгендә заманча мәгълүмати технологияләрдән файдалануны тәэмин итәчәк.

Россия масштабындагы уникаль проект - Иннополисны гамәлгә ашыру башланды. Анда югары класслы ИТ-белгечләрнең тормышы һәм эше өчен бөтен шартлар тудырылачак. Республика Хөкүмәтенә иң якын арада Иннополис өчен техник-производствога кертү тибындагы махсус икътисадый зонасы статусы алырга кирәк.

Монда мәгълүмати технологияләр өлкәсендә әйдәп баручы югары уку йортларының берсе - АКШның Карнеги-Меллон университеты белән партнерлыкта ИТ-университет төзеләчәк.

* * *

Соңгы елларда эре шәһәрләребездә кече һәм урта эшкуарлык өчен тиешле инфраструктура төзелде. Ләкин бу процесста барлык муниципаль берәмлекләр дә катнашмыйлар әле. Хөкүмәткә, җирле үзидарә органнары белән бергәләп, барлык муниципалитетларда инновация, сәнәгать һәм технологик мәйданчыклар булдыру һәм аларга ярдәм итү эшен активлаштыру зарур.

* * *

Хөрмәтле депутатлар!

Республика икътисадында агросәнәгать комплексы элеккечә үк мөһим урын тота.

Безнең өчен барлык юнәлешләр дә - эре авыл хуҗалыгы оешмаларын үстерү дә, фермер хуҗалыклары да, гражданнарның шәхси ярдәмче хуҗалыклары да бик мөһим.

Соңгы унъеллыкта мегафермалар төзүгә, терлекчелек комплексларын, эшкәртү һәм саклау объектларын реконструкцияләүгә һәм модернизацияләүгә, авыл хуҗалыгы техникасын яңартуга, нәсел терлеге сатып алуга 150 млрд. сумнан артык инвестицияләр җәлеп ителде. Агросила Групп, Ак Барс Холдинг, Кызыл Шәрык Агро һәм башка компанияләр зур өлеш кертте. Болар барысы да терлекчелекнең заманча һәм югары технологияле тармагын формалаштырырга мөмкинлек бирде.

Майлы орлыкларны тирәнтен эшкәртү һәм май продукцияләре җитештерү буенча «НӘФИС-БИОПРОДУКТ» комплексын төзү проекты авыл хуҗалыгы продукциясен эшкәртүнең импортны алыштыру бурычларын хәл итүнең уңай үрнәге булырга тиеш.

* * *

Хуҗалык итүнең кече формаларын үстерүнең югары темпларына дәүләтнең актив булышлыгы аша ирешелә. Республикада инде 860 гаилә фермасы эшли, шуларның 381 е - югары технологияле. Шәхси ярдәмче хуҗалыкларга соңгы елларда 20 млрд. сумнан күбрәк ташламалы кредит бирелде. «Лизинг-грант» программасы буенча авыл хуҗалыгында 863 проект финансланды. Министрлар Кабинетына грантлар бүлеп бирү мәсьәләләрен оператив хәл итәргә, аларның кимендә 30 процентын авылга юнәлтергә кирәк.

Җирле авыл хуҗалыгы продукциясе җитештерүчеләргә «яшел урам» бирү аерым бурыч булып тора. Татарстан Республикасының Казан шәһәрендәге агросәнәгать паркы җитештерүче һәм кулланучыны турыдан-туры бәйләргә һәм авыл хуҗалыгы продукциясенә бәяне кискен күтәрмәскә мөмкинлек бирәчәк. Республиканың башка зур шәһәрләрендә дә шундый парклар булдырылырга тиеш.

* * *

Киләсе елдан башлап нәтиҗәле авыл хуҗалыгы предприятиеләренә дәүләт ярдәме принципын кертү зарур. Базар инструментларын куллануның уңышлы тәҗрибәсе Актаныш, Балтач, Әтнә, Саба районнарында бар. Безнең агросәнәгать сәясәтендә җирдән, җиһазлардан нәтиҗәле файдалану, хезмәтнең нәтиҗәлелеге өстенлек алырга тиеш.

Хөкүмәт, аерым территорияләрнең һәм ихтыяҗ конъюнктурасының үзенчәлекләреннән чыгып, үсемлекчелек һәм терлекчелеккә ярдәм итү чараларын эшләргә тиеш.

Авылга һәм анда яшәүчеләргә ярдәм республиканың иң өстен бурычларыннан булды һәм булачак. Торак, юллар, авыл клублары, башлангыч буын медицина учреждениеләре төзү буенча республика программаларын, шулай ук «Чиста су» һәм башка программаларны гамәлгә ашыру дәвам итәчәк.

* * *

Хөрмәтле депутатлар!

Хезмәт җитештерүчәнлеген күтәрү - республикабызның конкуренциягә сәләтлелеген тәэмин итүдә безнең төп бурыч ул.

Илебез Президенты күрсәтмәсен үти барып, 2020 елга кадәр республикада 750 мең чамасы югары җитештерүчән эш урыннары булдырылырга һәм модернизацияләнергә тиеш.

Машиналар төзү һәм нефть химиясе комплекслары предприятиеләрендә хезмәт җитештерүчәнлеген күтәрү республика программасын эшләү төгәлләнә.

Һәр предприятие, икътисадның һәр секторы бу юнәлештә үз планнарын һәм программаларын әзерләргә тиеш.

Бөтендөнья сәүдә оешмасы шартларында эшләгәндә дөнья стандартлары безнең өчен кыйбла булырга тиеш.

Республиканың Татнефть, КАМАЗ, ТАИФ, Вертолет заводы кебек эре предприятиеләре прогрессив технологияләрдән файдаланып эшлиләр һәм конкуренциягә сәләтле продукция чыгаралар инде. Нигездә моңа нәтиҗәлелекне даими күтәрә бару аша ирешелә.

Республика хөкүмәтенә бу юнәлештә алдынгы предприятиеләрнең тәҗрибәсен гомумиләштерүне һәм аларны киң таратуны тәэмин итәргә кирәк.

* * *

Эшлеклелек һәм инвестиция климатын яхшырту өчен актив эш алып бару зарур.

Бөтендөнья банкы төбәкләрдә эшкуарлык алып баруның уңайлылыгын тикшерде. Тулаем алганда Казанның рейтингы югары булуга да карамастан, игътибар юнәлтерлек нәрсәләр бар әле. Мәсәлән, законнар барыбыз өчен дә бердәй булса да, төзелешкә рөхсәт алу өчен кирәк булган вакыт бездә 223 көн тәшкил итә һәм 32 процедурадан тора. Рейтингның иң яхшы шәһәрләрендә ул - 150 көн һәм 17 процедура.

Мондый тикшеренүләрне республиканың муниципаль берәмлекләрендә дә уздырырга кирәк. Җирле хакимият инвесторларга төрле киртәләр куймаска, ә киресенчә, ярдәм итәргә тиеш.

Россия Федерациясе субъектлары башкарма хакимият органнарының уңай инвестиция климатын тәэмин итү буенча эшчәнлеге стандарты төбәк инвестиция сәясәтендә төп инструментларның берсенә әверелде.

Татарстан Республикасы Хөкүмәтенә энергетика, төзелеш, таможня җайга салуы һәм экспорт өлкәләрендә Стандартны һәм «Юл карта»сын гамәлгә ашыруны аерым контрольгә алырга кирәк.

Татарстан эшкуарлык алып бару өчен иң яхшы урын булырга тиеш!

* * *

Иң нәтиҗәле инвестиция - яшь буынга инвестицияләү ул. Аның иҗади һәм һөнәри потенциалы Татарстанның яңартылган киләчәге нигезе булырга тиеш.

Узган елда республика балалар бакчаларында «Бәләкәч» программасы кысаларында унөч меңнән артык урын булдырылды. Татарстан Республикасы районнары һәм шәһәрләрендә 207 мәктәпкәчә учреждение төзелде, реконструкцияләнде һәм төзекләндерелде. 2012 елда республиканың мәктәпкәчә учреждениеләрендә тагын 1,5 меңнән артык яңа урын булдырылачак.

170 мәктәпне төзекләндерү буенча зур эш башкарылды. Программада республиканың барлык муниципаль районнары һәм шәһәр округлары катнаша.

Беренче сентябрьдә 8 яңа мәктәп ишекләрен ачты. Алар арасында сәләтле балалар өчен IТ-лицейне билгеләп үтәр идем. Лицейда укытырга республиканың иң яхшы педагоглары, иң көчле югары уку йортлары укытучылары, дөньяның IТ-корпорацияләре вәкилләре чакырылачак.

* * *

Матди-техник база ныгытыла, заманча мәгариф технологияләре кертелә. Шул ук вакытта алар үзләре генә, укытучылар эшеннән башка, нәтиҗә бирми. Укытучыларны әзерләүгә җитди игътибар бирү зарур. Алда баручы укытучыларның яңа буынын җәлеп итү һәм бу һөнәрнең абруен күтәрү буенча эшне дәвам итәргә кирәк. Киләсе елларда Алгарыш программасы шушы максатларга юнәлтеләчәк.

Баланы тәрбияләү, аның иҗади мөмкинлекләрен ачу өчен җаваплылык, нигездә, мәктәп өстенә төшә. Гамәлгә ашырыла торган «Дәрестән соң мәктәп» проектыннан мөмкин кадәр киңрәк файдалану зарур. Уку йортларында түгәрәкләр һәм спорт секцияләре иртәдән алып кичкә кадәр гөрләп эшләп торырга тиеш. Шул ук вакытта дәрестән тыш алып барыла торган эшчәнлектә балаларның һәм яшьләрнең техник иҗатын үстерүгә өстенлек бирергә кирәк.

Күп нәрсә эшләнде, ләкин алда тагын да зуррак эшләр тора әле. Барыннан да элек, «Киләчәк» стратегиясе кысаларында мәгариф системасын модернизацияләүне дәвам итү зарурлыгын күрсәтеп үтәм. Без яшь татарстанлыларга мөстәкыйль тормышка атлаганда иң яхшы старт мөмкинлекләре бирергә тиеш.

«Бөтен гомер дәвамында белем алу һәм камилләшү» дигән фикер тормышыбыздан аерылгысыз булырга тиеш.

Республикада гамәлгә ашырыла торган киң колачлы проектларның кадрлар белән тәэмин ителүенә югары таләпләр куела. Һөнәри әзерлек системасының нәтиҗәле эшләвен арттыру мөһим.

Икътисадның бүгенге һәм киләчәк таләпләренә җавап бирердәй кадрларның һөнәри әзерлеге һәм аларны яңадан һөнәри әзерләү системасын тагын да камилләштерү буенча республика стратегиясен тиз арада эшләү һәм кабул итү зарур.

Бу стратегиянең ахыргы максаты - эшче белгечлекләре әзерләү генә түгел, яңадан әзерләү буенча да компетенция үзәкләрен булдыру.

* * *

Татарстан Республикасы Фәннәр Академиясе, РФА Казан фәнни үзәге, республика югары уку йортларының, фәнни тикшеренү институтлары һәм конструкторлык бюроларының икътисадның реаль секторы өчен гамәли тикшеренүләр һәм эшләнмәләр юнәлешендә үзара хезмәттәшлеген активлаштырырга кирәк.

Яңа материаллар һәм технологияләр файдаланылса гына, хәзерге производство конкурентлыкка сәләтле була. Республиканың авиатөзелеш комплексын гына түгел, «Боинг» һәм «Эйрбас» кебек компанияләрне дә продукция белән тәэмин итәчәк композитлар производствосын эшләтеп җибәрү проекты шуның бер үрнәге. Кызганычка, монда нигездә чит ил технологияләре генә кулланыла әле.

Татарстан галимнәренең хәзерге эшләнмәләре күпчелек очракта дөнья фәнни җәмәгатьчелегенә таныш түгел. Республиканы дөнья күләмендә фәнни һәм технологик үзәк буларак үстерү бурычының мөһимлеген исәпкә алып, безгә Казан федераль университетын һәм ике милли тикшеренү университетыбызны дөньяның әйдәп баручы уку йортлары исәбенә кертүне тәэмин итәргә кирәк.

Моңа дөньяның алдынгы университет үзәкләре белән озак вакытка исәпләнгән стратегик элемтәләрне җайга салу ярдәм итәргә тиеш.

Хезмәтләрен абруйлы халыкара басмаларда дөньяга чыгарган галимнәребезне кызыксындыру механизмын эшләү зарур дип саныйм.

* * *

Хөрмәтле депутатлар!

Гражданнарыбыз сәламәтлеге республика алдында торган бурычларны уңышлы хәл итүдә мөһим урын тота.

Сәламәтлек саклау өлкәсендә системалы эш үз нәтиҗәләрен күрсәтә. Республикада гомер озынлыгы 72 ел булыр дип көтелә. Соңгы ике елда халыкның табигый артуы күзәтелә. 2012 елның 8 аенда ул 5 мең кешедән күбрәк булды. Бу уңай үзгәрешне сакларга кирәк.

Сәламәтлек саклау өлкәсен модернизацияләү тулы куәткә бара. Бу эшне без РКБ һәм ДРКБ кебек зур клиникаларыбызны яңартудан башладык. Дәвалау учреждениеләренең матди базасы гына түгел, медицина ярдәме күрсәтү принциплары да үзгәреш кичерде.

Клиникаларыбызның технологик мөмкинлекләре арта. Инде хәзер үк медицинаның иң катлаулы юнәлешләре буенча операцияләр ясала. Йөрәк һәм бавыр күчереп утырту операцияләре уздырыла. Сәламәтлек саклау өлкәсенең бу юнәлешен үстерү зарур.

2013 елда Казан шәһәренең яңа Ашыгыч медицина ярдәме хастаханәсе һәм Россиядә исәп буенча сигезенче онкология чирләрен молекуляр диагностикалау өчен Позитрон-эмиссия томографиясе үзәге эшли башлаячак.

Без беренчел медицина ярдәме күрсәтүнең сыйфатын һәм шартларын яхшыртырга тиешбез. 2012 елда 74 яңа модульле фельдшерлык-акушерлык пункты ачылды, тагын 17 се яңа төзелгән күп функцияле үзәкләрдә урнаштырылды. 399 пункт һәм 35 авыл дәвалау амбулаториясе капиталь төзекләндерелде. Беренчел челтәрне модернизацияләү якындагы биш елга өстенлекле бурыч итеп куела.

Шул ук вакытта сәламәтлек саклау системасы хезмәткәрләренең һөнәри җаваплылыгы мәсьәләсенә аерым игътибар бирү зарур.

Производствода җәрәхәт алу очраклары күбәю җитди борчу тудыра. Агымдагы елның 8 аенда республиканың производство объектларында 72 кеше һәлак булды, 115 кеше авыр җәрәхәт алды. Мондый һәр очрак - производство яисә хезмәт дисциплинасын бозу нәтиҗәсе ул. Моның өчен җаваплылык предприятие җитәкчеләре җилкәсенә дә төшәргә тиеш.

Хакимият органнары, эш бирүчеләр ассоциациясе һәм һөнәр берлекләре вәкилләре производство объектларында җәрәхәтләнүнең һәрбер очрагын карап тикшерү буенча эшчәнлек алып барырга бурычлы.

Безнең производстволарда хезмәт шартларына һәм һөнәри авыруларны профилактикалауга игътибар юнәлтү мөһим.

* * *

2013 елгы Универсиадага әзерлек кысаларында республикада заманча спорт инфраструктурасы булдыру бу мәсьәләдә әйбәт таяныч булыр, дип ышанам. Универсиада ике атна гына бара, әмма аннан калган объектлар озак еллар дәвамында халык сәламәтлеген саклауга һәм ныгытуга хезмәт итәчәк.

Казанда 2013 елгы Бөтендөнья җәйге Универсиадасы ачылыр көн җитәчәк вакытны санау башланды. Универсиада уздыру - Татарстан тарихында һәм аның үсешендә гаять әһәмиятле вакыйга, мөһим чор. Казан бу көннәрдә дөньяның спорт башкаласына әвереләчәк. Универсиаданы иң югары халыкара стандартлар дәрәҗәсендә уздыру - безнең бурычыбыз.

Студентлар спорт уеннарында иминлекне тәэмин итү әһәмиятлелеге ягыннан беренче урынга чыга. Ул хокук саклау органнары эшчәнлегендә өстенлекле юнәлеш булып тора.

Универсиада алдыннан Казанда зур күләмле эш башкарыла.

«Спортның су төрләре сарае», «45 мең тамашачыга исәпләнгән футбол стадионы» кебек зур спорт объектларын, 13,5 мең кешене урнаштыруга исәпләнгән «Универсиада авылы» комплексын төзү шундыйлардан.

Транспорт инфраструктурасын үстерүгә зур игътибар бирелә. Юл чишелешләрен һәм киселешләрен төзү бара. Ел ахырына Казан үзәге белән аэропорт арасында интермодаль юл эшләтеп җибәреләчәк. Универсиада башланганчыга кадәр Казан метрополитенының тагын өч станциясе ачылачак.

Шул ук вакытта юл төзелеше өлкәсендә проблемалар байтак әле. Сыйфатны бәяләүнең катгый системасын кертү зарур. Башкарылган барлык эшкә подрядчикларның гарантиясе булырга тиеш.

Байтак кеше юл һәм төзелеш эшләре алып барылудан уңайсызлыклар кичерә. Әмма бу - вакытлы күренеш, эшләр тәмамлангач, Казан бөтенләй башка булачак.

* * *

Торак төзүдә күп эшләр башкарылды. Татарстан Республикасы илдә алдынгылар рәтенә керә. Ел башыннан 1,4 млн. кв. метрдан күбрәк торак файдалануга тапшырылды.

Республиканың капиталь төзекләндерү программасы нигезендә 2012 елда 914 күпфатирлы йорт төзекләндереләчәк, анда 249 меңнән артык кеше яши. Программаны финанслауның гомуми күләме - 4,7 млрд. сум. Бу эш киләсе елда да дәвам иттереләчәк.

Торак төзелешенең перспектив юнәлешләреннән берсе торак арендалауның цивилизацияле базарын булдырудан гыйбарәт. Төп максат - гражданнарның аерым категорияләренә һәм, беренче чиратта, яшь белгечләргә, социаль наемга торак алу мөмкинлеге бирү.

Күп балалы гаиләләр аерым игътибарга лаек. Быел аларга җир кишәрлекләре бирү тәмамланырга тиеш. Республика хөкүмәтенә бу кишәрлекләрне тиешле инженерлык һәм социаль инфраструктура белән тәэмин итү мәсьәләсе буенча федераль үзәк белән эшне актив оештырырга кирәк.

* * *

Торак-коммуналь хезмәтләр күрсәтүнең сыйфаты тагын бер мөһим тема булып кала. Халыктан килгән шикаятьләр саны кимеми.

Торак-коммуналь хуҗалыгында хезмәт куйган оешмаларның эшчәнлегенә муниципалитетлар, республиканың башкарма хакимият органнары һәм эшчәнлекләрен үзләре җайлаучы оешмалар тарафыннан контрольне арттырырга кирәк. Идарәче компанияләрнең кешеләр өчен ачык рейтингы алып барылырга тиеш.

Бәяләр һәм тарифлар сәясәтендә озак вакытка исәпләнгән планлаштыру ягына принципиаль борылыш зарур. Бу дәүләт-хосусый партнерлык формаларын куллануда этәргеч булачак, хосусый инвесторга гарантияләр бирәчәк һәм коммуналь инфраструктура объектларының тузу проблемасын хәл итү мөмкинлеге тудырачак.

Федераль законнар нигезендә без 1 сентябрьдән җылылык энергетикасы өлкәсендә ике яклы субсидияләүдән баш тарттык. Социаль зарарны киметү өчен башкарма хакимият органнары гражданнарыбызга адреслы ярдәм күрсәтүне тәэмин итәргә, шулай ук энергетика компанияләре чыгымнарын, аларның инвестиция программалары нәтиҗәлелеген контрольдә тотуны көчәйтергә тиеш.

* * *

2013 ел Россиядә әйләнә-тирә мохитне саклау елы дип игълан ителде.

Тулаем алганда, Татарстан экологик яктан имин төбәкләр рәтенә керә.

Экологик яктан имин азык-төлек продуктлары җитештерү технологияләрен үстерү юнәлешендә билгеле бер адымнар ясалды. Республикада калдыклар белән эш итүнең комплекслы системасын булдыруга зур өметләр баглыйбыз.

Республика предприятиеләрендә үз производстволарының экологик яктан куркынычсызлыгын тәэмин итү буенча күрелгән чаралары сизелерлек. Шуның белән беррәттән, республикада барлык предприятиеләрнең дә табигатьне саклау законнарын үтәүне мәҗбүригә санамавын билгеләп үтәргә кирәк. Табигатьтән бу рәвешчә файдаланучыларга карата иң кырыс чаралар күрелергә тиеш.

Җирле хакимият органнарының бурычы - республиканың барлык шәһәрләрендә паркларны торгызу һәм үстерү программаларын эшләү һәм тормышка ашыруга керешү, төзеклек буенча эшләргә барлык халыкны һәм предприятиеләрне киң тарту. Торак пунктларда парклар һәм яшел мәйданчыклар, халыкка ял итү өчен уңайлы һәм матур урыннар саны артырга тиеш.

Казансу, Идел, Кама һәм Нократ елгалары яр буе зонасына аеруча зур игътибар бирелергә тиеш.

Урманнарның торышын, аларны саклау һәм, заманча техника һәм технологияләрдән файдаланып, яңарту эшен аеруча контрольдә тотарга кирәк.

Шәһәр хуҗалыгын үстерү заманча һәм экологик яктан чиста транспорт төрләреннән файдалануга юнәлтелгән булырга тиеш.

Хөрмәтле депутатлар һәм сессиягә чакырылучылар!

Алда санап үтелгән проблемаларны барлык хакимият органнарының нәтиҗәле эшчәнлегеннән башка хәл итеп булмый.

Республикада бу юнәлештә уздырыла торган эш федераль үзәк тарафыннан югары бәяләнде. Татарстан ике ел рәттән эшчәнлек нәтиҗәлелеге күрсәткечләре ягыннан Россия Федерациясенең барлык субъектлары арасында беренче урынга чыкты.

Без дәүләт хезмәтләре һәм муниципаль хезмәтләр күрсәтүнең гражданнар яшәү шартларын яхшыртуга юнәлтелгән яңа баскычына күтәреләбез. Агымдагы елның 1 июленнән хакимият органнарының гражданнан инде башка дәүләт органнары карамагында булган документлар һәм мәгълүматлар таләп итәргә хакы юк.

«Электрон Татарстан» проектын гамәлгә ашыру дәүләт һәм муниципаль хезмәтләрдән файдалануда уңайлыкларны арттыру мөмкинлеге бирде.

Хакимият органнары эшчәнлеген халык тарафыннан бәяләү чарасы - «Халык контроле» эшли башлады.

Бу проектлар, федераль Ачык хөкүмәт инициативасы һәм инвестицияләр кертүгә кызыксындыруны булдыру белән бергә, безне яңа бурыч - «Ачык Татарстан» проектын эшләүгә һәм тормышка ашыруга этәрде. Татарстан - инициатива һәм иҗат өчен, гражданнарның карарлар кабул итүдә һәм аларны үтәүдә катнашуына, инвестицияләр өчен, һәр алдынгы һәм яңа нәрсә өчен һәрчак ачык. Бу - аңлаешлы, игътибарны үзенә җәлеп итә торган, краудсорсинг һәм электрон демократия элементларын киң кулланучы проект булырга тиеш.

Нәтиҗәле дәүләт - кешегә һәм җәмгыятькә хезмәт итүче дәүләт ул.

Коррупциягә каршы тору, икътисадый һәм социаль өлкәләрдә аның чагылышын профилактикалау буенча максатчан, системалы чаралар кирәк.

Дәүләт һәм муниципаль заказларны урнаштырганда башлангыч бәяләрне, төзелеш-монтаж һәм төзекләндерү эшләре бәяләрен арттырып күрсәтү, күчемсез милек объектларын, җир кишәрлекләрен түбән бәягә сату фактларын хәзер инде җитешсезлекләр һәм нәтиҗәсез эшчәнлек дип кенә бәяләп булмый. Ул җинаятькә тиң, дияргә була.

Бюджет акчаларыннан файдалануның нәтиҗәлелеген күтәрү максатларында, сатып алуларда һәркемнең ирекле, ачык катнашуын һәм тигез хокуклы булуын тәэмин итеп, дәүләт заказы өлкәсендә конкурентлык дәрәҗәсен сизелерлек арттыру зарур.

Муниципаль реформаны гамәлгә ашыру өлкәсендә шактый күп эш башкарылды. Җирле хакимият органнары мөстәкыйль эш тәҗрибәсе тупладылар һәм идарә өлкәсендәге карарлар кабул итүдә кыюрак эш итә башладылар. Җирле үзидарә инициативаларын хуплау практикасын үстерү зарур.

* * *

Хөрмәтле депутатлар, хөрмәтле ватандашлар!

Кешенең чиксез мөмкинлекләрен һәм алдынгы технологияләрне кулланып кына без иң кыю планнарыбызны тормышка ашыра алачакбыз.

Дөнья туктаусыз үсеш-үзгәрештә. Уңышка ирешү өчен, безгә замана белән бергә атларга кирәк.

Килер көнне бүгеннән кайгыртучыларның киләчәге өметле!

Игътибарыгыз өчен рәхмәт!